"Ahırkapı'da Hıdrellez" Bilgi Notu

HIDRELLEZ NEDİR ?
“Doğa”nın her baharda “canlanışı”, dünyanın her yerinde yaşayan insan toplulukları tarafından, kendi kültürlerine uygun biçimlerde kutlanır. İnsanlar, kışın getirdiği karamsarlıktan kurtuldukları için sevinirken, her bahar yeniden canlanan doğaya umut bağlar, düşlerinin, dileklerinin gerçekleşmesi için -genellikle Nisan - Mayıs aylarında ve belli tarihlerde- istekte bulunmanın “tam sırası” olduğunu düşünürler. Çoğu dini bayramların da kökeninde yer alan bu inanış, Türk kültüründe en yaygın biçimini “Hıdrellez Şenlikleri”nde bulmuştur. Hıdrellez’de su kenarlarında bahar yemekleri yemek, en çok istenen şeyleri yazmak ya da resimlerini yapmak ve bunları genellikle bir gül fidanının dibine koymak, ateşlerin üzerinden atlayıp olumsuzluklardan arınmak, doğa ile kurulan ilişkinin ve iletişimin simgelerindendir. Hıdrellez kısaca insan ve doğa arasındaki iletişimi, baharı ve umudu simgeleyen bir kültürel gelenektir.

“HIDRELLEZ” SÖZCÜĞÜNÜN ANLAMI NEDİR ?
Hıdrellez; Hızır ile İlyas sözcüklerinin birleşmesinden türemiştir. Türk kültüründe sıkıntıda bulunanların yardımına koşmalarıyla tanınan Hızır ve İlyas peygamberlerin 5 Mayıs’ı 6 Mayıs’a bağlayan gece “buluştukları”, “dilekleri gerçekleştirdikleri”ne inanılır. Bu inanış, zaman içinde çeşitli kutlama biçimleriyle “Hıdrellez” denen şenliklere dönüşmüştür.

NEDEN “AHIRKAPI’DA HIDRELLEZ”?
Büyük kentlerde yaşayan insanlar, kentin eski özelliklerini yitirmesinden dolayı bir çok kültürel geleneğe uyamaz olmuşlardır. "Hıdrellez" de bunlardan biridir. “Ahırkapı’da Hıdrellez”, İstanbullu’ların her baharda tek başlarına yapamayacağı bir şenliği, tarihi yarımadanın tam da ortasında, denize yakın Ahırkapı'da topluca yapmalarına olanak tanıyan, kültürel geleneklerin de unutulmamasını sağlayan bir sivil etkinliktir. Bu etkinlikte Hıdrellez geleneğinin tüm temaları yer alır. “Bahar yiyecekleri” sokaktaki tezgahlarda bulunur. “Eğlence” semtin kendine has ve günümüzde artık o kadar da bulunamayan “en eski İstanbullu”ları olan gruplar tarafından “müzik” ve “oyun”larla sağlanır. “Dilekler”, kağıtlara yazılıp yine Türk kutlama kültüründe önemli yeri olan ve “dilek ağacı”nı simgeleyen “Nahıl”lara ve çevresindeki gül fidanlarına asılır. Son olarak Hıdrellez’in “olmazsa olmaz” ögelerinden olan “ateşten atlama” da gece yarısı yakılan ateşlerle gerçekleştirilir.

TARİHÇESİ
Ahırkapı Sokak’ta ilk Hıdrellez, 1997 yılında Armada Bahçe’de yapılmış, daha sonraki yıllarda semtte bulunan diğer oteller ve kuruluşların katılımıyla genişlemiştir. Genişleme hem sunulanların nicelik ve niteliğinin, hem de ziyaretçilerin sayısının -on bin kişi ve katları- artması biçiminde sürmektedir.2007'de 50.000, 2008'de 70.000 kişi etkinliğe katılmıştır.

YER
Ahırkapı Sokak ve civar sokaklar... 2007'de, Akbıyık Caddesi de etkinlik alanına eklenmişti. 2009'da her yıl "mahşeri" denebilecek ölçüde artan katılımcı sayısı, ziyaretçilerin dar sokaklarda hareket etme olanağını kısıtladığından, etkinlik alanını 2009'da deniz kenarındaki "Ahırkapı Parkı"na taşındı...

NEDEN YAPILIYOR?
Amaç insanların hurafelere inanmasını, olmayacak düşlere kapılmasını teşvik etmek ya da dinsel veya kültürel telkinde bulunmak asla değildir. Bu etkinlik kent yaşamında bir geleneğin canlı tutulması, kıştan bunalan insanların rahatlayıp eğlenmesi ve umutlarını tazelemesi için yapılmaktadır. Bir yan amaç da “tarihi yarımada”nın İstanbullu’lar tarafından tanınması ve sevilmesini sağlamaktır. İstanbul’da yaşayıp da hayatında bir kere olsun buraya uğramamış olanlar, bir kere Hıdrellez’e gelince “neleri kaçırdıklarını” daha iyi anlamakta ve sonra tekrar gelmektedirler. Bu da tıpkı “Eminönü Yürüyüş Yolları” projesi - http://eminonuplatformu.org/yuruyusyollari - gibi, tarihi yarımadadaki kültür mirasının korunabilmesi için önemli bir husustur. Çünkü bir şeyin “değerini bilmek” önce “tanımak” ve “sevmek”, sonra sonra da “sevdiği için korumak”la mümkün olup, “aklın bilmediğine yürek üzülemez”!

KİMLER DÜZENLİYOR?
“Ahırkapı’da Hıdrellez” “Eminönü Sivil Girişimi” ve Eminönü Belediyesi tarafından düzenlenmektedir. Etkinlik, İstanbul Valiliği ve İstanbul İl Kültür Müdürlüğü tarafından önemli ölçüde desteklenmektedir. “Eminönü Sivil Girişimi” ise "Tarihi Yarımada için Eminönü Platformu"nun (http://eminonuplatformu.org) bir alt çalışma grubudur. 2007'ye girerken, Eminönü Sivil Girişimi, "Ahırkapı Hıdrellez Şenlikleri Derneği"ni kurarak, bu etkinliğin yönetimini kurumsallaştırmaya başlamıştır. Keza 2009'da etkinlik "İstanbul Kültür Başkenti 2010" projesine de dâhil edilmiştir ve artık “İSTANBUL 2010 AHIRKAPI HIDRELLEZ ŞENLİĞİ” olarak anılmaktadır...

KİMLER KATILIYOR?
Başta Ahırkapı Sokak ve civar sokaklardakiler olmak üzere Eminönü İlçesi'nde çalışan oteller, lokantalar, turizm ve kültür kuruluşları, ürettikleri ürün ve hizmetleri karşılıksız olarak sunmaktadırlar. Bunun dışında etkinliği düzenlemek için gereken –ışıklandırma, konserler için sahne kurulması, ses ve ışık düzenlemeleri, pankartlar, basılı malzeme, sanatçıların ücretleri, altyapı, v.b.-harcamalar uzun yıllar sonra bu etkinliği destekleme kararı veren kurum ve kuruluşlar tarafından karşılanmaktadır.

BU İŞTEN KİM NE KAZANIYOR?
Hıdrellez etkinliğinde sunulan yiyecek ve içecekler makul ücretlerle fiş karşılığı satılmaktadır. Bu biçimde biriken para etkinliğin altyapısı için harcanan paranın sadece bir kısmını karşılamaya yaramakta, bu etkinlikten hiçbir kuruluş bilinen anlamda “kâr” etmemektedir. Ancak yine de işi “bu zahmete girilmeye değer” kılacak bazı “kâr”lar sözkonusudur. Onları da şöyle sıralamak mümkündür:

  • Ahırkapı semti ve Eminönü ilçesi; gerek kalabalık sayıdaki izleyici kitlesi, gerekse basının büyük ilgisi sayesinde tüm Türkiye tarafından “duyulmakta”, “bilinmekte”dir. Bu da yukarıda bahsedilen “ilçenin değerinin bilinmesi ve ona sahip çıkılması” yolunda önemli adımlardandır. İzleyiciler içindeki yabancı gezginler ve dış basın aracılığıyla etkinlik zaman zaman yurt dışında da konu olmaktadır.
  • Etkinliğe katılan kuruluşlar ve sanatçılar bir taraftan da kendilerini tanıtmaktadırlar. Bu da onların daha sonradan “talep görmelerine” yardımcı olmaktadır.
  • Hıdrellez’e gelenler de hem eğlenmekte, hem de toplu etkinliğin bir parçası olarak bu demokratik “Şölen”den ve tarihi yarımadadan tad almaktadırlar.
  • Şenliğin “İstanbul 2010 Kültür Başkenti” projesi kapsamına alınmasıyla uluslararası bir boyut kazanması, bir kent kültürü etkinliği olarak İstanbul’un da daha yakından tanınmasına yardım etmektedir.

“AHIRKAPI'DA HIDRELLEZ” WEB SİTESİ HAKKINDA
Hıdrellez için ilk kez 2005 yılında - İngilizce ve Fransızca özetli- özel bir web sitesi yapılmıştır. Sitede daha önceki yıllara ait etkinliklerin görüntüleri, 2006, 2005 ve 2004’te yapılanın filmleri ve diğer bilgiler ayrıntılı olarak yer almıştır. İstanbul’dan uzakta olanların dileklerini yollamaları ve isteyenlerin dostlarını etkinlikten anında haberdar edebilecekleri bir e-davetiye de çevrimiçi (“online”) olarak sitede mevcuttur. İletişim sayfasını ziyaret edip, görüş ve önerilerde de bulunmak da mümkündür. 2006'da bir "weblog" (web-kütüğü: "blog") formatında oluşturulan "Haberler" sayfası siteye eklenmiştir. 2005 ve 2006 yıllarında çevrimiçi yollanan dilekler basılmış ve nahıllara iliştirilmiştir. Aynı şey bu yıl da yapılacaktır. Çevrimiçi dilek yollamak ancak 5 Mayıs 2009, Salı akşamı saat 18.00'e kadar mümkün olacaktır.

<<Geri dön